سطوح اوتیسم به چه معناست؟ بررسی تفاوت سطح ۱، ۲ و ۳ در طیف اوتیسم

طیف اوتیسم چیست و چرا دیگر از اصطلاحاتی مثل «آسپرگر» استفاده نمی‌شود؟

هنگامی که خانواده‌ها برای اولین بار با کلمه «اوتیسم» روبرو می‌شوند، اغلب به دنبال این هستند که بدانند کودکشان در کجای این گستره قرار دارد. در گذشته، متخصصان از نام‌های مختلفی مانند «سندرم آسپرگر»، «اختلال رت» یا «اوتیسم آتیپیک» استفاده می‌کردند. اما از سال ۲۰۱۳، با انتشار نسخه جدید راهنمای تشخیصی روانپزشکی (DSM-5)، تمامی این موارد زیر یک چتر واحد به نام اختلال طیف اوتیسم (ASD) قرار گرفتند.

کلمه «طیف» به این معناست که علائم، توانمندی‌ها و چالش‌های هر کودک منحصر‌به‌فرد است. امروزه به جای نام‌گذاری‌های قدیمی، اوتیسم بر اساس «میزان نیاز به حمایت» به سه سطح اصلی تقسیم می‌شود.

🎯 بررسی ۳ سطح اصلی اختلال طیف اوتیسم

در طبقه‌بندی جدید، تمرکز بر این است که فرد در زندگی روزمره، آموزش و ارتباطات چقدر به کمک دیگران نیاز دارد:

اوتیسم سطح ۱ (نیازمند حمایت - معادل اوتیسم خفیف یا آسپرگر سابق)

کودکان در این سطح معمولاً مهارت‌های کلامی خوبی دارند، اما در برقراری ارتباطات اجتماعی ظریف دچار چالش می‌شوند.

• ارتباطات: ممکن است با جملات کامل صحبت کنند، اما در درک لحن شوخی، کنایه یا زبان بدن دیگران مشکل داشته باشند. آن‌ها در دوست‌یابی و حفظ مکالمات دوطرفه چالش دارند.

• رفتار: برنامه‌های روزمره برای آن‌ها مهم است. تغییرات ناگهانی (مثل تغییر مسیر رفتن به مدرسه) می‌تواند باعث اضطراب آن‌ها شود.

• میزان استقلال: با دریافت کاردرمانی و آموزش مهارت‌های اجتماعی، این افراد می‌توانند در آینده زندگی بسیار مستقلی داشته باشند و در تحصیل و شغل موفق عمل کنند.

اوتیسم سطح ۲ (نیازمند حمایت زیاد - معادل اوتیسم متوسط)

چالش‌های این کودکان برای ناظران بیرونی کاملاً مشهود است و به برنامه‌های توانبخشی منسجم‌تری نیاز دارند.

• ارتباطات: مهارت‌های کلامی محدودتری دارند. ممکن است فقط در مورد علایق خاص خود صحبت کنند یا جملات کوتاهی به کار ببرند. تماس چشمی در آن‌ها بسیار محدود است.

• رفتار: رفتارهای تکراری (مثل بال‌بال زدن دست‌ها یا چرخیدن) در آن‌ها بیشتر دیده می‌شود. مقاومت در برابر تغییر در این سطح بالاست و می‌تواند منجر به کلافگی شدید (ملتدون) شود.

• میزان استقلال: این کودکان برای یادگیری مهارت‌های خودیاری (توالت رفتن، لباس پوشیدن) و حضور در مدرسه، به حضور مستمر کاردرمانگر و مربی سایه (Shadow Teacher) نیاز دارند.

اوتیسم سطح ۳ (نیازمند حمایت بسیار زیاد - معادل اوتیسم شدید)

در این سطح، چالش‌های ارتباطی و رفتاری به شدت بر عملکردهای روزانه کودک تاثیر می‌گذارد و فرد در تمام زمینه‌ها به مراقبت نیاز دارد.

• ارتباطات: اغلب کودکان در این سطح غیرکلامی هستند یا کلمات بسیار کمی تولید می‌کنند. برای برقراری ارتباط معمولاً از ابزارهای جایگزین (مثل کارت‌های تصویری PECS) استفاده می‌کنند.

• رفتار: حساسیت‌های حسی (به صدا، نور یا لمس) در این گروه بسیار شدید است. رفتارهای کلیشه‌ای و تکراری بخش عمده‌ای از زمان بیداری آن‌ها را در بر می‌گیرد و ممکن است رفتارهای خودآسیب‌رسان داشته باشند.

• میزان استقلال: نیازمند حمایت دائمی و مادام‌العمر برای انجام ابتدایی‌ترین امور زندگی هستند. تمرکز اصلی درمان در این سطح، برقراری آرامش حسی، آموزش ارتباطات پایه و کاهش رفتارهای پرخطر است.

آیا سطح اوتیسم کودک من تغییر می‌کند؟

بسیاری از والدین می‌پرسند: «آیا کودک سطح ۳ من می‌تواند به سطح ۱ برسد؟» پاسخ این است که اوتیسم یک وضعیت ثابت و غیرقابل تغییر نیست. با تشخیص در زمان مناسب (پنجره طلایی زیر ۳ سال) و شروع جلسات فشرده و منظم کاردرمانی، گفتاردرمانی و مداخلات رفتاری (مثل ABA)، مهارت‌های کودک رشد کرده و میزان نیاز او به حمایت به طرز چشمگیری کاهش می‌یابد. هدف از تعیین این سطوح، برچسب زدن به کودک نیست، بلکه تدوین دقیق‌ترین برنامه درمانی برای رساندن او به بالاترین سطح استقلال ممکن است.