نویسنده:ساجده کرمی
صفحه:علائم و غربالگری
شناخت علائم اولیه اوتیسم در نوزادان زیر ۱۸ ماه به والدین کمک میکند نشانههای هشدار مانند کاهش ارتباط چشمی، واکنش کم به اسم و تأخیر ارتباطی را بهتر بشناسند.
علائم اولیه اوتیسم در نوزادان زیر ۱۸ ماه؛ چکلیست نشانههای هشدار برای والدین
مقدمه
سالهای ابتدایی زندگی کودک، دورهای بسیار مهم برای رشد مغز، ارتباط، زبان و مهارتهای اجتماعی است. بسیاری از والدین در ماههای اول زندگی نوزاد، درباره روند رشد او سؤالهایی دارند؛ از جمله اینکه:
«آیا ارتباط چشمی کودک من طبیعی است؟»
«چرا هنوز به اسمش واکنش نشان نمیدهد؟»
«آیا دیر حرف زدن میتواند نشانه اوتیسم باشد؟»
اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder) یک اختلال رشدی عصبی است که بر ارتباط اجتماعی، تعامل با دیگران و الگوهای رفتاری کودک تأثیر میگذارد.
اگرچه تشخیص قطعی اوتیسم معمولاً توسط متخصص انجام میشود، برخی نشانههای اولیه ممکن است از ماههای ابتدایی زندگی قابل مشاهده باشند.
شناسایی زودهنگام علائم و شروع ارزیابی تخصصی، فرصت بیشتری برای حمایت از رشد کودک فراهم میکند.
آیا اوتیسم در نوزادی قابل تشخیص است؟
تشخیص اوتیسم در ماههای خیلی ابتدایی زندگی همیشه آسان نیست، زیرا هر کودک سرعت رشد متفاوتی دارد. برخی نشانهها ممکن است از حدود ۶ تا ۱۸ ماهگی بیشتر قابل توجه شوند.
وجود یک علامت به تنهایی به معنی اوتیسم نیست؛ اما اگر چندین نشانه همزمان دیده شود، بهتر است والدین برای ارزیابی رشد کودک با متخصص مشورت کنند.
علائم اولیه اوتیسم در نوزادان زیر ۱۸ ماه
۱. کاهش یا نبود ارتباط چشمی
یکی از مهارتهای مهم رشد اجتماعی، نگاه کردن به چهره والدین و برقراری ارتباط از طریق چشمهاست.
نشانههای قابل توجه:
کودک کمتر به صورت والد نگاه میکند.
هنگام صحبت کردن با او، نگاهش را دنبال نمیکند.
تماس چشمی کوتاه یا محدود دارد.
۲. واکنش کم به اسم خود
بیشتر کودکان از حدود ۶ تا ۱۲ ماهگی به نام خود واکنش نشان میدهند.
موارد هشدار:
کودک با شنیدن نام خود برنمیگردد.
به صدا زدنهای مکرر واکنش کمی نشان میدهد.
گاهی به صداها توجه دارد اما به نام خودش نه.
۳. تأخیر در لبخند اجتماعی و تعامل با والدین
لبخند اجتماعی یکی از اولین نشانههای ارتباط کودک با محیط است.
توجه کنید اگر:
کودک کمتر به لبخند والدین پاسخ میدهد.
کمتر برای جلب توجه دیگران تلاش میکند.
تعامل رفت و برگشتی کمی دارد باید مورد بررسی قرار گیرد.
۴. کاهش غان و غون و صداهای ارتباطی
نوزادان معمولاً از ماههای ابتدایی با تولید صدا تلاش میکنند با اطرافیان ارتباط برقرار کنند.
نشانههای هشدار:
غان و غون کودک کم است.
صداهایی برای جلب توجه تولید نمیکند.
رشد صداهای ارتباطی متوقف یا کاهش پیدا کرده است.
۵. اشاره نکردن برای درخواست یا نشان دادن.
اشاره کردن یکی از مهارتهای مهم ارتباطی است.
موارد قابل توجه:
کودک برای نشان دادن چیزی که دوست دارد اشاره نمیکند.
چیزی را به والد نشان نمیدهد تا توجه او را جلب کند.
بیشتر با کشیدن دست والد درخواست میکند.
۶. علاقه کمتر به تعامل اجتماعی
بعضی کودکان در طیف اوتیسم ممکن است علاقه کمتری به تعامل اجتماعی نشان دهند.
مثالها:
کمتر دنبال بازی با والدین هستند.
کمتر به چهره افراد توجه میکنند.
واکنش اجتماعی محدودتری دارند.
۷. رفتارهای تکراری یا علایق محدود
برخی رفتارهای تکراری ممکن است از سال اول زندگی دیده شوند.
نمونهها:
خیره شدن طولانی به اشیا
علاقه شدید به بخش خاصی از اسباببازیها مانند چرخها
حرکات تکراری دست یا بدن
۸. حساسیتهای غیرمعمول حسی
برخی کودکان واکنشهای متفاوتی نسبت به محرکهای محیطی دارند.
مثالها:
حساسیت زیاد به صداها
واکنش شدید به لمس یا بعضی لباسها
بیتوجهی غیرمعمول به برخی محرکها
چکلیست نشانههای هشدار اوتیسم زیر ۱۸ ماه برای والدین
در صورت مشاهده چند مورد از موارد زیر، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود:
☐ کودک تماس چشمی کمی دارد.
☐ به اسم خود واکنش نشان نمیدهد.
☐ لبخند اجتماعی کمی دارد.
☐ کمتر صدا تولید میکند یا غان و غون ندارد.
☐ برای نشان دادن علاقه یا درخواست اشاره نمیکند.
☐ کمتر به بازیهای اجتماعی علاقه دارد.
☐ تقلید حرکات والدین را انجام نمیدهد.
☐ به افراد اطراف کمتر توجه نشان میدهد.
☐ رفتارهای تکراری مشاهده میشود.
☐ مهارتهایی که قبلاً داشته، کاهش پیدا کرده است.
چه زمانی باید برای ارزیابی مراجعه کنیم؟
اگر والدین احساس میکنند رشد ارتباطی یا اجتماعی کودکشان مطابق انتظار پیش نمیرود، بهتر است منتظر نمانند.
مراجعه برای ارزیابی بهخصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
کودک تا ۱۲ ماهگی واکنش اجتماعی کمی دارد.
تا ۱۲ ماهگی اشاره یا ارتباط غیرکلامی شکل نگرفته است.
تا ۱۶ ماهگی کلمات معنادار ندارد.
تا ۱۸ ماهگی در بازی و تعامل اجتماعی تأخیر قابل توجه دیده میشود.
کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است.
تفاوت تأخیر رشدی با اوتیسم چیست؟
هر تأخیر رشدی به معنی اوتیسم نیست. بعضی کودکان ممکن است فقط در یک زمینه مانند گفتار یا حرکت تأخیر داشته باشند.
در اوتیسم معمولاً علاوه بر تأخیر، تفاوتهایی در زمینههای زیر دیده میشود:
ارتباط اجتماعی
توجه مشترک
تعامل با دیگران
بازی و تقلید
رفتارهای تکراری یا حسی
به همین دلیل تشخیص باید توسط متخصص و بر اساس ارزیابی کامل انجام شود.
نقش والدین در سالهای اولیه رشد کودک
والدین اولین و مهمترین افراد در مشاهده رشد کودک هستند.
توجه به نشانههای اولیه به معنی نگرانی یا برچسب زدن به کودک نیست؛ بلکه فرصتی برای شناخت بهتر نیازهای کودک و دریافت حمایت مناسب است.
بازی کردن، صحبت کردن با کودک، پاسخ دادن به صداها و حرکات او و ایجاد فرصتهای تعامل روزانه، از عوامل مهم حمایت از رشد ارتباطی کودک هستند.
جمعبندی
علائم اولیه اوتیسم در نوزادان زیر ۱۸ ماه ممکن است شامل کاهش تماس چشمی، واکنش کم به اسم، تأخیر در مهارتهای ارتباطی، اشاره نکردن، کاهش تعامل اجتماعی و برخی رفتارهای تکراری باشد.
هیچ نشانهای به تنهایی به معنی تشخیص اوتیسم نیست، اما مشاهده چند علامت هشدار میتواند دلیل مناسبی برای انجام غربالگری و ارزیابی تخصصی باشد.
تشخیص زودهنگام و شروع مداخلات مناسب، میتواند مسیر رشد کودک را بهتر حمایت کند.